Komunia Święta. Na kolanach czy na stojąco? Obrzędy komunii świętej i Komunia Święta.

Komunia Święta.  Na kolanach czy na stojąco?  Obrzędy komunii świętej i Komunia Święta.

Obrzędy komunii świętej sprawowanej w czasie Mszy św. kształtowały się w ciągu pierwszych wieków. Według najstarszych świadectw (św. Paweł, św. Justyn) należało przygotować odpowiednią liczbę hostii, tak aby wystarczyły dla wiernych obecnych na Mszy św. W ciągu wieków jednak powstały również zwyczaje, które poprzedzały przyjęcie Komunii Świętej podczas celebrowanej Eucharystii. Według Konstytucji Apostolskich z IV w. diakon odmawiał wówczas modlitwę wstawienniczą polecając Kościół święty, królów i sprawujących władzę, czy błagał o pogodę i urodzaj (Konstytucje apostolskie VIII 13, 3-9).
Czy wierni mogą wraz z kapłanem w czasie Mszy św. wznosić ręce podczas odmawiania modlitwy Ojcze nasz? Biskupi polscy w 2005 r. we „Wskazaniach Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania ogólnego wprowadzenia do Mszału rzymskiego” zapisali: Modlitwę Ojcze nasz z rękami rozłożonymi odmawiają tylko kapłani celebrujący i koncelebrujący (Wskazania, nr 32). Dlaczego zamieszczono to przypomnienie? W niektórych bowiem grupach religijnych, czy we mszach z udziałem dzieci można spotkać nie tylko gest wzniesionych przez wszystkich dłoni, ale również odmawianie tej modlitwy, kiedy wszyscy trzymają się za ręce. Wśród argumentów pojawia się stwierdzenie, że przecież wszyscy, jako dzieci jednego Ojca w niebie, możemy wołać i wznosić ręce. W uzasadnieniu tego, że tylko kapłan może wznosić ręce należy spojrzeć na historię Mszy św. Modlitwa Pańska, jako przygotowanie do przyjęcia Komunii Świętej, jest znana w liturgii od IV w. Według najstarszych komentarzy (Cyryla Jerozolimskiego, Optata z Milewe, Ambrożego) uważano, że treść Modlitwy Pańskiej stanowi streszczenie modlitwy eucharystycznej, dlatego przez wieki odmawiał ją tylko sam kapłan wznosząc ręce. Dopiero w 1964 r. Kongregacja Obrzędów zezwoliła na recytację Modlitwy Pańskiej przez wiernych w języku ojczystym podczas Mszy św. recytowanych, a rok później pozwoliła na jej śpiew. Ostatnia prośba Modlitwy Pańskiej jest zawsze rozwinięta w prośbę do Boga, aby wybawił człowieka od wszelkiego zła i obdarzył pokojem. Prośba wyrażona dotyczy również kwestii, aby wierni byli bezpieczni od wszelkiego zamętu. Nieraz możemy usłyszeć, że to słowo zamęt jest zastępowane innym. Łacińskie słowo w tej modlitwie perturbatio wskazuje jednak, że nie chodzi tylko o jakiś niepokój, czy zło. Zamęt wskazuje na nieporządek, zgiełk, przewrót, czy rewolucję, a także prześladowanie i odnosi się zarówno do kwestii duchowych, jak też i zewnętrznych. Nie można również opuszczać pierwszego „i” w doksologii: Bo Twoje jest królestwo i potęga i chwała na wieki. Każde z tych pojęć biblijnych wskazuje na pełnię, a nie część składową, dlatego oddzielone są od siebie spójnikami. Doksologia ta została przywrócona w liturgii zachodniej po Soborze Watykańskim II i stanowi ważny przyczynek ekumeniczny, gdyż powszechnie odmawiana jest w kościołach reformowanych.
Komunię Świętą poprzedza obrzęd pokoju. Kapłan prosi, aby Chrystus nie zważał na grzechy ludzi, lecz na wiarę Kościoła i napełnił go pokojem. Znakiem przekazania pokoju może być skłon głowy lub podanie ręki osobom najbliżej stojącym. Przy przekazaniu znaku pokoju nie wolno głośno wypowiadać formuły: Pokój nam wszystkim. Podobnie kapłan celebrujący przekazuje znak pokoju najbliżej stojącym obok niego, tak, aby nie zakłócać celebracji. Podczas przekazywania znaku pokoju można dodać formułę: Pokój Pański niech zawsze będzie z tobą albo Pokój z tobą, na co przyjmujący odpowiada: Amen (nie: I z duchem twoim). Sam gest podania ręki nie występował we wcześniejszych wiekach w liturgii, a podczas mszy uroczystych duchownym i wybranym osobom przekazywano znak pokoju za pomocą tzw. pacyfikału, którym mogła być tablica z wygrawerowanymi ozdobami lub krzyż. Dlaczego jednak znak pokoju ma miejsce przed Komunią Świętą, a nie przed przygotowaniem darów, w nawiązaniu do słów Jezusa, aby przed złożeniem daru pojednać się najpierw ze swoim bratem (por. Mt 5, 23-24)? W liturgiach wschodnich oraz w liturgii ambrozjańskiej gest ten jest wyrażany na zakończenie liturgii słowa. W liturgii zachodniej już od V w. miał charakter przygotowania do przyjęcia Komunii Świętej, jest on bowiem znakiem pokoju, a nie znakiem pojednania i przebaczenia – gdyż uznanie swojej słabości i prośba o przebaczenie ma miejsce na początku każdej Mszy św.
Podczas przygotowania do Komunii Świętej ma miejsce łamanie chleba, podczas którego kapłan wrzuca cząstkę konsekrowanej Hostii do kielicha. Połączenie tych postaci przed Komunią Świętą jest symbolem zmartwychwstania. Obecnie jest wiele hipotez dotyczących powstania tego zwyczaju. Wśród nich wskazuje się na to, że zwyczaj nawiązuje do przekazania tzw. fermentum, czyli cząstki konsekrowanej Hostii, którą przesyłano ze mszy papieskiej na msze sprawowane w kościołach tytularnych, aby zaznaczyć jedność z papieżem. Inni natomiast wskazują, że nawiązuje to do zwyczaju przechowywania konsekrowanych Hostii w domach prywatnych i należało je zwilżyć, by łatwiej je można było spożyć. Czynności łamania chleba towarzyszy śpiew Baranku Boży, podczas którego nie uderzamy się trzykrotnie w piersi, ze względu na to, że śpiew ten nie ma charakteru pokutnego.
Czy Komunię Świętą należy przyjmować w postawie klęczącej, czy na stojąco? Po Soborze Watykańskim II pojawiło się jeszcze jedno pytanie: do ust czy na rękę? Dyskusja ta na nowo ożyła w ostatnich latach. Według przepisów liturgicznych zarówno postawa klęcząca, jak i stojąca jest dopuszczalna podczas przyjmowania Komunii Świętej. Według źródeł liturgicznych postawa klęcząca upowszechniała się stopniowo od XI w., stając się obowiązującą po Soborze Trydenckim. Obecnie przypomniano, że postawę stojącą należy zachować zawsze, gdy przyjmujemy Komunię Świętą pod dwiema postaciami (Wskazania, nr 38). Podobnie udzielanie Komunii do ust było początkowo stosowane wobec osób chorych i na Wschodzie, gdzie w taki sposób podawano Komunię Świętą niemowlętom po chrzcie. Obecnie podobnie – kapłan może udzielić Komunii na rękę, jeżeli ktoś o to prosi, ale przyjmujący ma spożyć Ciało Pańskie w obecności kapłana (Wskazania, nr 40). Wszystkie te sposoby przyjmowania Komunii Świętej są właściwe, jeżeli Ciało Pańskie przyjmowane jest z wiarą i wdzięcznością, za to, że Chrystus do końca nas umiłował (J 13, 1). Może bardziej wskazaną byłaby dyskusja, czy nie rozszerzyć możliwości udzielania Komunii Świętej pod dwiema postaciami, zgodnie z rozporządzeniem rubryk mszalnych i biskupa miejsca? Po wydaniu bowiem ostatniego Mszału rzymskiego okoliczności, kiedy kapłan może rozdawać Komunię pod dwiema postaciami zostały w znacznym stopniu rozszerzone.
Czy można dwukrotnie tego samego dnia przystąpić do Komunii Świętej? Pytanie to niekiedy pojawia się wśród wiernych. Kwestię tę uregulowano w „Kodeksie prawa kanonicznego” z 1983 r. postanawiając, że wierny może przystąpić drugi raz do Komunii Świętej tego samego dnia, ale za drugim razem tylko podczas Mszy św., w której uczestniczy (KPK, kan. 917). Wyrazem wdzięczności za dar Komunii Świętej jest cicha modlitwa lub śpiew dziękczynienia. Obrzędy komunii świętej zamyka modlitwa po Komunii, którą odmawia celebrans. Przez aklamację Amen włączamy się w ten nurt dziękczynienia całego Kościoła za dar Eucharystii.
Obrzędy komunii świętej podczas Mszy św. są krótkie, ale pełne wymowy. Ciało i Krew Chrystusa stają się pokarmem dzieci Ojca Niebieskiego, które mogą wołać do Niego Abba, Ojcze (por. Rz 8, 15). Sam Bóg ma strzec wiernych przed wszelkim złem, grzechem, zamętem, tak aby pokarm stał się zaczątkiem jedności całego Kościoła obdarzonego pokojem. W tym kontekście słowa: Panie nie jestem godzien stawiają człowieka we właściwej perspektywie do Chrystusa. Jezus zachęca nas i przestrzega: Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Jeżeli nie będziecie spożywali Ciała Syna Człowieczego i nie będziecie pili Krwi Jego, nie będziecie mieli życia w sobie (J 6, 53).

ks. Waldemar Pałęcki MSF

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *